MACİT SOYDAN

Son yıllarda tuhaf bir çağın içine düştük.

Herkes komik… ama ortada mizah yok.

Sosyal medyaya giriyorsunuz; insanlar birbirine bağırıyor, hakaret ediyor, küçümsüyor, sonra da adına “mizah” diyor. 

Üç kelimeyi yan yana getirince espri yaptığını sananlar, bir filtre ekleyince yaratıcı olduğunu düşünenler, başkasını aşağılayınca zekâ gösterisi yaptığını zannedenler…

Oysa mizah dediğimiz şey yalnızca güldürmek değildir.

Mizah; zekâ, kültür, gözlem ve ince bir sezgi ister. Çünkü iyi espri, herkesin göremediği ayrıntıyı görebilme sanatıdır.

Asıl sorun da burada başlıyor zaten.

Bazı insanlar yapılan espriyi anlamıyor. Çünkü mizahı sadece “laf sokmak” ya da yüksek sesle konuşmak sanıyorlar. İnce zekâyla kurulmuş bir cümleyi ciddiye alıyor, altındaki ironiyi fark edemiyorlar.

Sonra da bozuluyorlar.

Çünkü anlamadıkları şeyi tehdit gibi algılıyorlar.

Oysa gerçek mizah çoğu zaman bağırmaz.

İnce çalışır.

Zihnin içinde dolaşır.

Bazen bir cümlede, bazen tek kelimede saklanır.

Bunun için de yalnızca konuşmak yetmez; okumak gerekir. Düşünmek gerekir. Hayatı gözlemlemek gerekir. 

Hayatında doğru dürüst bir mizah dergisi bile karıştırmamış insanların kendilerini büyük hiciv ustası sanması biraz da bu yüzden trajikomik duruyor.

Çünkü mizahın da bir geçmişi vardır.

Karagöz ile Hacivat yalnızca insan güldürmüyordu; toplumun aynasını tutuyordu. Eski mizah dergileri yalnızca karikatür basmıyordu; dönemin korkularını, çelişkilerini ve baskılarını kayda geçiriyordu.

Bugün ise birçok kişi, beş saniyelik görünürlük uğruna her şeyi “şaka” sanıyor. Gürültüyü mizahla karıştırıyor.

Oysa kötü mizah hemen tüketilir.

İyi mizah ise insanın aklında kalır.

Çünkü gerçek espri sadece kahkaha attırmaz; düşündürür de.

Ve galiba bugün en büyük eksiklik tam burada:

İnsanlar mizah yaptığını sanıyor…

Ama çoğu zaman yalnızca konuşuyor.

Nota ve Tınıyla...